Selektibitatea 2004: Homo economicus

A.Ulermena

1. Ez, homo economicus-a ez da hain independientea. Izan ere, pertsona guztiek, bizitzan zehar, askotan, besteen laguntza beharrean izaten dira, eta laguntza horretaz emakumeak arduratzen dira.

2. Emakume etorkinek zaintza lanak egiten dituzte, errenta maila altuko emakumeentzat lan eginez.

3. Zainketa lanak bizitza zikloaren arabera aldatzen dira, hau da, ez dira beti momentu berdinetan gertatzen, eta askotan pertsonen kontroletik kanpo daude.

4. Emakume zaintzaileak desagertuz gero, sistema guztia kolokan jarriko litzateke, gaur egun ekonomiari bakarrik ematen zaiolako garrantzia, eta funtsezko beste lanei, merkatutik kanpo egindako lanei (erreprodukzioa, etxeko lanak...) ez zaie merezi duten garrantzia ematen.

B.Gaia eta laburpena

Gaia: Gaur egun ekonomiari ematen den gehiegizko garrantzia, emakumeek egiten dituzten zainketa lanak eta bizitzan funtsezkoak diren beste jarduerak ahaztuz.

Laburpena: Gaur egungo pertsonen bizitzak ekonomiaren inguruan mugitzen dira. Pertonek independentzia faltsua daukate; izan ere, guztiok bizitzan zehar, zaindua izateko beharra daukagu. Zainketa lan horiek ez dira linealak, eta gehienetan emakumeek egiten dituzte. Ekonomiarekin erlaziorik ez daukaten lanei ez zaie merezi duten garrantzia ematen, nahiz eta sistemaren euskarria izan.

C.Moldatu esaldiak

1. Ekonomia merkatuaz arduratzen da. Beraz, merkatutik kanpo egindako lanak ez ditu kontuan izaten.

2.Sistema ekonomikoa autonomo bezala azaltzen zaigu. Nola nahi ere, nabarmena da erreprodukzio lanik gabe ez lukeela luzaro iraungo.

3.Inkesten arabera, emakumeek etxeko lanaren %75etik gora egiten dute. Hala ere, gizonen partaidetza askoz txikiagoa da.

4. Bizitzan, noizbait, denok dugu besteen laguntzaren beharra. Ondorioz, merezi du hori kontuan izatea.

D.Idazlana

Gaur egun zaintza lanek garrantzia izugarria dute gure gizartean, normalean ematen zaien garrantzia baino askoz handiagoa. Populazioaren portzentai handia zaindua izatearen beharrean dago: adimeneko hutsunea (urritasun psikikoa) duten pertsonak, mugapen fisikoak dauzkatenak, jaio-berriak, adinekoak... Guztiak dira gizartearen parte inportantea, eta pertsona independienteak dituzten eskubide berdinak (bizitza, lana, etxebizitza) dauzkate.

Gizartea eta populazioaren bizi-kalitatea hobetzeko, guztiok zaintza lan horietan parte artesa beharrezkoa da. Hau da, ezin dira lan hauek emakumeen eskuetan utzi bakarrik, zainduta izan behar diren pertonak gizartearentzat gaitz izugarria balira bezala tratatuz. Bestalde, ordaindu gabeko zaintza lan ugari aurkitu ditzakegu merkatuan. Askotan, lan horiek emakume etorkinen eskuetan uzten dira, haiei diru kantitate minimoak ordaintzen (batzuetan ezer ordaindu gabe), gutxienezko soldataren kondizioak ez betetzen. Kontratazio hauek ilegalak dira, eta ez dute etorkinen integrazioari ezta haien egoera hobetzeari laguntzen. Hortaz, beharrezkoa da gobernuek egoera hau aldatzeko neurriak hartzea.

Populazioaren jokaerari dagokionez eta, lehen aipatu bezala, pertsona gehienek zainketa lanak zama pisutsu bat bezala hartzen dituzte, eta pentsakera hau aldatzea ezinbestekoa da. Familia defendatzen dituzten zenbait balore berreskuratu behar dira, familiaren barneko kideek haien artean hobeto tratatzeko.

Etorkizunean orain gazteak diren pertsonek adinekoak izango dira, eta zaindua izatearen beharrean ikusiko dira ere, orain haien aitona-amonak dauden egoeran. Komeni litzaiguke zenbaitetan horretan pentsatzea.

Selektibitatea 2007

A.Ulermena

1.- Bloga Paulo Berriozabal euskaldunak sortu du, Japoniari buruzko beste ikuspegi bat emateko eta Euskal Herriarekin dituen parekotasunak eta desberdintasunak azaltzeko.

2.- Berriozabal haren emaztearekin joan zen Japoniara, haien umea kultur artekoa izatea nahi zutelako.

3.- Hizkuntza ikastea garrantzitsua izan zen, bloga martxan jarri ahal izateko, komunikatzeko, lagunak egiteko...

4.- Bai, niri asko gustatuko litzaidake Japonian bizitzea. Esperientzia zoragarria izango litzateke; hizkuntz berri bat ikasteko eta kultur berri bat ezagutzeko aukera edukiko nuke.


B.Gaia eta laburpena

Gaia: Japoniako eta Euskal Herriko kulturen arteko kontrasteak, euskaldun batek bere blogan kontatzen duen bezala.

Laburpena: Japonian bizitzen duen Paulo Berriozabal izeneko euskalduna blog bat sortu du Japoniako eta Euskal Herriko kulturen eta bizimoduen arteko kontrasteak adierazteko. Berriozabalek, haren emaztearekin batera, elkar duten umea kultur artekoa izatea erabaki zuten, eta Japonian aurkitu zuten leku egokia. Nahiz eta hizkuntzarekin problemaren bat izan, Berriozabal erraz moldatu egin da hartako bizimodura.


C.Moldatu esaldiak

1.-Euskal Herria eta Japonia elkarrengandik oso urruti daude. Internetek, ordea, oso segundu gutxitan jartzen gaitu hango jendearekin harremanetan.

2.-Bartzelonan ez zutelako lotura berezirik, Japoniara joatea erabaki zuten.

3.-Paulo Berriozabalek ezan du hizkuntza ikastea izan dela zailena.

4.-Atzerrian bizitzera ohituta dago. Beraz, nahiko erraz moldatu da Japoniako bizimodura.


D.Idazlana

Euskal Herria eta Japonia elkarrengandik oso urrun dauden herrialdeak dira. Haien artean ozeanoak eta kontinenteak daude, eta distantzia izugarri honen ondorioz guk, euskaldunok, oso gutxi dakigu japoniar kulturari buruz. Egia da Internetek eta gaur egungo komunikabideek bi herrialde hauen artean dagoen distantzia laburtzen dutela baina, hala ere, japoniar kultura eta bizimodua ezezaguna da euskaldunontzat.


Euskal Herria eta Japonia banantzen dituen ezaugarri nagusia hizkuntza da. Hemen gaztelania eta euskera dira hizkuntza ofizialak, eta han japoniera hitz egiten da. Japoniera hemen ikasten ditugun hizkuntzekin ez du zerikusirik: gramatika, idazteko eta irakurtzeko modua, ahoskera... Bestalde, adituek adierazi dute hizkuntza erromantzeak hitz egiten dituzten pertsonek zailtasun gehiago dituztela txinera eta japoniera bezalako hizkuntzak ikasteko.

Bestalde, japoniar kulturaren beste zenbait ezaugarri mendebaldeko kulturengandik oso ezberdinak dira. Janariari dagokionez, han, esaterako, txakurra jatea normala da, eta jatetxeetan zenbait animali (adibidez, olagarroa) bizirik zerbitzaten dituzte. Euskal Herriko turistak, normalean, zailtasun handiak dituzte hango janari tipikoak frogatzeko.

Japonia eta Euskal Herriaren artean zenbait desberdintasun gehiago aipa genitzake: jantziak, erlijioa, artea, musika edo, nabarmenena, hiriak. Euskal Herrikoak nahiko txikiak dira, Ekialde Urruneko herrialdeko hiriekin konparatuz. Gainera, garraiabide ekologikoagoa erabiltzen dute han: bizikleta. Izan ere, bizikletaren erabilpena oso hedatuta dago Asian; Europan, ordea, biztanleek problema asko dituzte hirietatik bizikletaz ibili ahal izateko.

Laburbilduz, argi dago Euskal Herria eta Japonia herrialde oso ezberdinak direla baina, Interneteri esker, topikoak eta aurreiritziak desagerrarazten ari dira, eta munduko herrialde guztiak gero eta hurbilago daude.

Testua

Ulermen galderak


1.Euskaldunak biltzen dira Euskal Herriko ohiturak mantentzeko, euren artean euskaraz mintzatzeko eta festaren bat egiteko.

2.Webgunea munduko euskal etxe guztiei buruzko informazioa jakiteko balio du.

3.Ez, batzuek euren webgune propioa dute, adibidez, Londresen dauden euskal etxeek.


Gramatika galderak


-Ameriketara aberastera joan zen osabaren bat

-Gehiago nahi izatekotan

-Argentinara joanadako euskaldunen berri izango duzu.

-Ilus ahal duzu.


4. Dira: ziren

Dizute: zizuten

Duzu: zenuen

Dago: zegoen

Dezakezu: zenezake



7.Biltzen: batzen

Mintzatzeko: hitz egiteko

Barruan: barnean

Helbide: webgune



Idazketa


Azken urteetan Europara etorzen diren etorkinen kopurua asko handitu egin da. Espainia dago etorkin gehien jasotzen dituzten herrialdeen artean, eta horietako asko Euskadin kokatzen dira. Egoera pixka bat ironikoa da; izan ere, orain dela zenbait urte euskaldunak ziren Europako beste herrialdeetara migratu behar zutenak.


Argi dago herrialdearen egoera migrazioekin erlazionatuta dagoela. Espainia asko garatu da azken urteetan, Lehen Munduko potentzia garrantzitsua bihurtuz, eta honek migrazioen tendentzia aldatu du. Gaur egun Iberiar penintsulara Afrikatik eta Hego Amerikatik ailegatzen dira etorkinak, hantxe daudelako munduko herrialderik txiroenak, eta bizitza kondizio txarrenak dituztenak. Herrialde horietako biztanle asko egoera larrietan daude, eta gure herrialdera heltzen dira lanbide egoki baten bila, haien jatorrizko herrialdeetan dauzkaten familiei dirua bidali ahal izateko. Etorkin askok haien eta haien familien egoera hobetzea lorzen dute, baina badaude jarduera honetan porrot egiten dutenak, eta legez kontrako egoeran bizi direnak.

Nire ustez, garrantzitsuena da etorkinen jatorrizko herrialdeei garatzeko laguntzak ematea. Ez nago inmigrazioaren kontra, baina hobe izango zen Hirugarren Munduko herrialdeen egoera hobetzea, hartako biztanleek herrialde aberatsetara joatera behartuta ez egoteko, baizik eta etortzeko edo haien herrialdeetan geratzeko erabakia librea izateko.

Azalpen testua: Pinguinoa

Pinguinoa munduko animaliarik interesgarrienetarikoa da. Bere itxura ahula eta traketsaren atzean istorio zoragarri bat dauka, elkartasunaren eta biziraupenaren adibide nabarmena.

Pinguino motatarik famatuena enperadorea da. Antartidan bakarrik aurki daiteke. Bere burua eta hegoak beltzak dira, sabela zuria dauka eta lepoaren aldeetan tonalitate horixkak ditu. Moko zorrotza dauka, pixka bat okertuta, eta hanketan lumak ditu. Arrak eta emeak berdinak dira tamainu eta pisuan; haien artean desberdintasun nabarmen bakarra dago: arrek hanken artean poltsa antzeko bat daukate, kumeen ugalketan garrantzia handia daukana. 

Izan ere, pinguinoen erreprodukzioa eta honen zehar egin behar dituzten bidaiak dira animali hauen aspekturik interesgarrienak. Urtean behin, pinguinoek 90 km zeharkatzen dituzte ugalketa lekura ailegatzeko, haien arbasoek egin zuten bezala. Bertan, bikotea bilatzen dute eta, denbora tarte bat igaro ondoren, emeek 950 gr-ko arrautza jartzen dute. Ondoren, arrautza arrek hanken artean daukaten poltsara pasatzen dute. Ekintza hau ugalketaren momenturik garrantzitsuena da. Izan ere, arrautzek segundu batzuk baino gehiago izotza ukitzen egongo balira, kumeak hil egingo lirateke. Entrega hau arrakastaz betetzen bada, emea janaria bilatzera joaten da (arraina, krill, txibiak...), eta bi hilabete behar ditu ugalketa lekura bueltatu arte. Bitartean, arrek kondizio horietan bizirik irauteko, multzo trinkoa osatzen dute, eta kanpoan geratzen diren pinguinoak barrura pasatzen ari dira beti, beroa mantentzeko.

Emea bueltatutakoan, bere bikotea desberdintzen du haren dei karakteristikoarengatik. Orduan, kumea jaiotakoan, arra da janaria bilatzera joaten dena, 2 aste bitartean. Denbora horretan bueltatzen ez bada, kumearen heriotza gertatuko da. Ugalketaren ondoren, bikote askok elkarrekin jarraitzen dira, hurrengo urteko erreprodukzioara arte.

Beste gu: Idazlana

Gaur egun pentsaezina da teknologiarik gabeko mundu bat. Teknologia berriek gure bizitzaren alderdi gehienetan eragina dute, eta errazagoak egiten dituzte egunero bete behar ditugun zereginak. Teknologia horietatik garrantzitsuena eta hedatuena Internet da.

Internet da, dudarik gabe, gizateriak azken hamarkadetan lortu duen aurrerapenik txalogarriena. Hori esker, adibidez, erosketak etxetik egin ahal ditugu, supermerkatura joan beharrean; informazioa segundutan eskura dezakegu; edo munduko edozein lekurekin komunikatu gaitezke problemarik gabe, artxiboak bidali edo jasotzeko, denbora errealean hitz egiteko, edota atzerriko produkturen bat erosteko. Hala ere, jarduera hauek ez dauzkate bakarrik abantailak; zenbait arrisku eta desabantaila ere badituzte. Esaterako, askotan engainatu ahal gaituzte, agindu dugun produktua jasotzen dugunaren desberdina denean, edota norbaitek identitate faltsua erabiltzen duenean, gutaz barre egiteko edo guri iruzur egiteko.

Horretaz aparte, Internet aisialdirako erabiltzen den tresna da. Batez ere, gazteok erabiltzen dugu, ordenagailuan jokuetara jolasteko edo, adibidez, mundu birtualetan ibiltzeko. Mundu birtual hauek ( arrakastatsuena "Second Life" izenekoa da) errealitatearengatik ihes egiteko eta eguneroko arazoak ahazteko balio dute. neurritasunarekin erabilita, edonork ondo pasatu ahal du fikziozko pertsonaiekin jolasten baina, autokontrolik ez badaukagu, edota buruko gaixotasunen bat duten pertsonek erabiltzen badituzte, mundu birtualek ondorio larriak izan dituzte, adibidez, jendearengatik aldentzea edota errealitatea jokuarekin nahastea.

Claude Marthaler

A.Ulermena

1.1994ko martxoaren 12an abiatu zen Suitzatik, eta 2001ko ekainean bukatu egin zuen bidaia, Suitzara bueltatuz.

2.Afrikara joan baino lehen Sobieta Batasunatik, Tibetetik, Japoniatik, Alaskatik, Ozeano Artikotik, AEBtatik, Andeetatik eta Ushuaiatik ibili zen.

3.Bizikletaz mugitzen zen, eta jendeak eskaintzen zion ostatua.

4.Munduan zehar dagoen jende desberdinari buruz hitz egin behar dela dio, haien bizimodu eta esperientziak kontatuz.

B.Gaia eta laburpena

1.Gaia:

Claude Marthaler bizikletazaleak munduan zehar egin dituen bidaien eta esperientzien kronika.

2.Laburpena:

Claude Marthaler bizikletazale suitzarrak zazpi urte eman zituen munduan zehar bidaiatzen. 1994an Suitzatik abiatu zen eta 2001an bueltatu zen etxera. Urte horietan Europa, Asia, Amerika eta Afrikatik bidaiatu zen; guztira 122.000 kilometro egin zituen. Marthalerrek bidaietan ezagutu egin duen jende desberdinaren berri ematen du, munduko "aurpegi atseginaren" kronika gauzatuz.

C.Moldatu esaldiak

1.Marthalerrek bufaloaren itxura zuen. Beraz, tibetarrek jak izena eman zioten.

2.Bizikletaz mugitzen zen. Halere, lau kontinente zeharkatu zituen.

3.Alaskara joan zen. Halaber, Lurmutur Hirira ere joan zen.

4.Jendeak gauza asko eman zizkion. Berak, ordea, jendeari jaso zuenaren zati txiki bat baino ez zion eman.

D.Idazlana















Claude Marthalerrek abentura zirraragarria bizi zuen. Guztiok pentsatu dugu zenbaitetan nolakoa izango litzateke mundutik zehar bidaiatzea, herrialde desberdinak ezagutzea eta horrelako esperientziak bizitzea. Zoritxarrez, pertsona gutxik daukate horrelako abentura batean abiatzeko denbora eta nahimen indarra.

Nik, edozein pertsonak bezala, horrelako bidai bat egitearekin amets egin dut. Mundu osoa ikustea nahiko nuke, baina bizitza laburregia da horrelakorik egiteko. Horregatik, guztiok dauzkagu bidai konkretu batzuk pentsatuta, hil baino lehen bisitatu nahi ditugun lekuak eta herrialdeak. Niri, batez ere, New Yorkera edo Luganora (Suitza) joatea gustatuko litzaidake, baina benetan egin nahi dudan bidaia beste bat da. Ozeano Atlantikoaren hegoaldean irla galdu bat dago, Tristan da Cunha izenekoa. Irla honen ezaugarri nagusia hau da: munduko irla populaturik hurbilgaitzena da.

Bertan 270 pertsona inguru bizi dira, eta mundutik isolatuta bizi dira. Urtero, zenbaitetan itsasontziren bat irlara hurbiltzen da produktu berriak ekartzera, edo gaixoren bat Ciudad del Cabora eramateko. Izan ere, irlan baliabide eskasak dituzte; ez dago ospitalik, ezta aireporturik ere. Hala eta guztiz ere, bertako biztanleak pozik daude bere irlan, eta haien bizitza kalitatea oso altua da.

Niri irla horretan bizi den jendea ezagutzea gustatuko litzaidake, haien bizimodu lasaia saiatzea eta, laburbilduz, abentura zoragarria bizitzea. Zoritxarrez, irlan ez dituzte edonolako turistak onartzen; izan ere, kanpoko bakteriak eta gaixotasunak ekarriko dituzten beldur daude. Ez da erraza izango, baina Tristan da Cunhara bidaiatzera saiatuko naiz hil egin baino lehen.

Errezeta: Natillak

Osagaiak

-3/4 litro esne
-9 koilarakada azukre
-Koilarakada 1 eta 1/2 gurin
-6 arrautza gorringo
-Koilarakada 1 eta 1/2 artirin hautsa
-Maria gailetak
-Makil bat kanela
-Limon erdi bat railadura

Nola prestatu

Lehenengo, 3/4 litro esnetik 100 ml botako ditugu ontzi batera eta bertara maizena, azukrea eta arrautza gorringoak bota ondoren, ondo irabiatuko dugu eskuzko irabiagailu batekin.

Bitartean, sobratzen den esnea sutan jarriko dugu egosten, limoi railadura, kanela makila eta azukre pixka batekin.

Ondoren, esnea egosten hasten denean, suaren potentzia jaitsi eta, 7 minutu pasa ondoren, kanela makila kendu eta osagai guztiak ontzi batean nahastuko ditugu.

Hau egin eta gero, sutan jarri edo mikrouhinean sartuko dugu nahasketa potentzia erdian (500 W) 4 minutu eta 1/2. 4 minutu igaro eta gero natillak oraindik loditu ez badira, berriro sartuko ditugu 1 minutu eta 1/2 eta potentzia baxuagoan (350 W).

Azkenik, natillak aterako ditugu. Haietan gurina botako dugu eta nahastu gurina urtu arte. Banakako ontzietan edo dena katilu batean botako dugu eta, gustoko badugu, gaileta batzuekin edo kanela hautsarekin apainduko dugu. Hozten utzi eta gero, prest egongo dira jateko.

On egin!

Selektibitatea 2008

A.Ulermena

1.Ikerketaren ondorio nagusia akupunturako orratzak eraginkorragoak direla bizkarreko minari aurre egiteko, betidanik erabili izan diren farmako konbentzionalak baino.

2.Akupunturak albo ondorio eta kontraindikazio gutxi ditu, eta beste terapia konbentzionalek baino emaitza hobeak ditu.

3.Plazeboaren eragina baloratu behar da gaixo batzuei orratzak bizkarreko edozein lekutan jarri zitzaizkielako (eta ez bizi energia kizikatzen duten puntuetan), eta emaitza onak izan zituzten ere.

4.Ohiko akupunturan orratzak puntu jakinetan jartzen zaizkio gaixoari, bizi-energia (qi) kitzikatzen duten puntuetan.

B.Gaia eta laburpena

1.Gaia:

Akupunturaren eragina bizkarreko minan, terapia konbentzionalekin konparatuz.

2.Laburpena:

Ekialdeko terapien eraginkortasunaren ikerketa batek frogatu duenez, akupuntura bizkarreko mina tratatzeko eraginkorragoa da terapia eta fármaco konbentzionalak baino. Akupunturaren abaintailak albo-ondorio eta kontraindikazio gutxi dituela dira. Tratamenduetan orratzekin bizi-energia edo qi izeneko puntuak bilatzen dira, eta terapiak oso emaitza onak izaten dituzte. Konponente psikologiko bat ere badago, akupuntura “faltsuak” frogatu duenez: bizkarreko edozein lekuetan orratzak jarri zizkieten gaixoak ere hobetu dira.

C.Moldatu esaldiak

a.Ikerketaren ondorio nagusia da akupunturako orratzak eraginkorragoak direla bizkarreko minari aurre egiteko, betidanik erabili izan diren farmako konbentzionalak baino.

b.Emaitzak hain onak izan dira ezen zientzialariak harritu baitira.

c.Ikertzaileek zalantzan jarri dute akupunturaren ekintza-mekanismoa, akupuntura faltsua jasotakoek ere emaitza onak izan zituztelako.

d.Ezin uka daiteke orratzen eraginkortasuna bizkarreko mina kentzeko.

D.Idazlana

Gaur egun, gure gaitzak edo minak tratatzeko ez ditugu bakarrik betiko medikuaren ohiko aholkuak eta sendabideak jarraitzen. Askotan, terapia konbentzionalei beste tratamendu alternatiboak gehitzen dizkiogu. Medizina alternatibo hau Urruneko Ekialdetik dator normalean, esaterako, akupuntura, meditazioa, aromaterapia, eta askoz gehiago.

Terapia alternatibo askok osagai espiritualak, metafisikoak edo erlijiosoak dituzte. Izan ere, gehienetan psikologiak funtzio garrantzitsua betetzen du tratamendu hauen eraginkortasunean, plazebo efektuari esker (sugestioa, zerbaitek gure organismoan eragina duen pentsaera, nahiz eta eraginik ez izan).

Medizinarekin erlazionatutako zientzalari askok terapia alternatiboen aurka daude, eta haren kontra kritika gogorrak egin dituzte, tratamendu alternatiboen desabantailak adieraziz eta haien eraginkortasuna eta efektu positiboak zalantzan jarriz. Medizina konbentzionalaren alde dauden zientzilari hauen ustez, terapia alternatiboak ez dira garatu denbora pasa den ahala, eta antzinako tradiziozko teknikak erabiltzen dituzte, gaur egungo aurrerapenak erabili beharrean. Zientzialariek eta medikuek ere diote terapia alternatibo hauek gure osasunerako arriskutsuak izan ahal direla mediku espezialista baten ikuskapenarekin egiten ez badira. Izan ere, tratamendu alternatiboekin lan egiten duten sendagile askok sasimediku antzekoak dira, hau da, ez dituzte medizina hori praktikatzeko baimen edo lizentziarik.

Nire ustez, terapia alternatibo batzuen metodoak eta haien eraginkortasuna aipagarriak dira. Ez liteke kaltegarria izan behar tratamendu konbentzionalei terapia alternatiboren bat gehitzea baina, noski, gure betiko medikuaren onarpenarekin. Izan ere, egin behar ez dena automedikazioa da.

Scribd

Publish at Scribd or explore others: Homework Academic Work literatura Lengua

Eutanasia

Eutanasiari buruzko eztabaida berriz biziberritu da Eluana Englaro gazte italiarrari gertatutakoarekin. Hamazazpi urte koman eraman ondoren, hil egin da azkenean, berak nahi zuen moduan.

Nire ustez, gobernuek eutanasia erregulatu beharko lukete . Buruko gaixotasunik ez dituzten pertsonek haien bizitzari buruzko erabakiak hartzeko gaitasuna eduki beharko lukete.  Erlijiosoen eta tradizionalisten arabera, eutanasiaren erregulazioa pentsaezina da. Baina sozietateak printzipio hauetaz ahaztu behar da eta aurrera begiratu behar du. Horregatik, gaixoren bat min gehiago jasan nahi ez badu, edo familiari sufrimendu gehiago eragin nahi ez badio, bere biziarekin amaitzeko eskubidea izan beharko luke. Bestalde, ospitalentzako ere hobea izango litzateke, leku gehiago eta gastu gutxiago izango zituzten eta.

Niretzako zaila izango litzateke erabaki bat hartzea Eluana Englarori gertatu zitzaion bezalako zerbaitetan ikusiko banintz. Alde batetik, familiaren sufrimenduan pentsatu behar da, baina egia da gaixoa bizirik dagoen bitartean, koman egon arren, itxaropen pixka bat sortzen duela familian. Bestetik, ikuspuntu berekoi batengatik, norberaren biziarekin amaitzea ideia oso  beldurgarria da. Laburbilduz, nik bizitzari eutsi egingo nintzateke.

Google

Googlek bi aplikazio berri soru ditu. lehenengoa "Ocean" izena du, eta itsasoa eta itsasazpia aztertzea ahalarazten du. Bigarrena "Latitudea" da. Aplikazio honekin pertsonen lokalizazioa jakin daiteke (haiek baimena ematen badute) GPS, telefono edo WIFI-aren bidez. Helduek bakarrik erabil dezakete, teknologia honek berekin arriskua dakarrelako. Izan ere, askoren ustez, gure askatasuna murristeko balio du.

Berria

BI HILDAKO LOTERIA DEZIMO BATENGATIK

Sari handia irabazi zuten bi bilbotar hilda agertu dira haien etxebizitzan, biolentzia seinu nabariekin. Gainera, dezimo saritua desagertu egin da. Ikerketak martxan daude, baina oraindik ez dira konklusio argiak atera.

Markel Gonzalez eta Jon Hernandez 2.000.000 euro irabazi zituzten atzo gabonetako loteriako zozketan baina, zoritxarrez, ezin izan dute bere sariaz gozatu. Izan ere, biak hilda agertu dira gaur goizean Bilbon, elkar konpartitzen duten etxebizitzan. 

Auzotar batek, etxebizitzaren atea irekita ikusita, bertan sartu egin da eta bi gorpuak saloian aurkitu ditu. Antza denez, Gonzalezek hiru labankada dauzka abdomenean, eta Hernandez kolpe handia dauka buruan. Polizien lehenengo inpresioa lapurreta izan dela da, dezimo saritua desagertu egin delako. Hala ere, hipotesi gehiago maneiatzen ari dira, eta ikerketak jarraitu egingo dira.

Deklinabideak

HURBILTZE ADLATIBOA: NORANTZ

KASU MARKA: -rantz

MUGAGABEA: -(e)tarantz (izen arruntak) / -(e)rantz (izen bereziak)

komunETARANTZ
etxeTARANTZ
tabernaTARANTZ
GasteizERANTZ


SINGULARRA: -(e)rantz

komunERANTZ
etxeRANTZ
tabernaRANTZ


PLURALA: -etarantz

komunETARANTZ
etxeTARANTZ
tabernETARANTZ

GALDETZAILEAK:

Norantz
Zertarantz
Zeinetarantz
Zeintzuetarantz
Zenbate(ta)rantz

ERAKUSLEAK:

Honetarantz
Horretarantz
Hartarantz

Hauetaranz
Horietarantz
Haietarantz

LEKU-ADITZONDOAK:

Honantz

Horrantz

Harantz

ESANGURA: Hartutako norabidea edo hartutako bidea adierazten du, baina helmuga zehaztu gabe, eta bizigabeekin bakarrik erabiltzen da.

EtxeRANTZ joan dira.


HURBILTZE ADLATIBOA: NORENGANANTZ

KASU MARKA: -ganantz

MUGAGABEA: -(r)enganantz

mutilENGANANTZ
semeRENGANANTZ
neskaRENGANANTZ
Josu(REN)GANANTZ

SINGULARRA: -a(ren)ganantz

mutilA(REN)GANANTZ
semeA(REN)GANANTZ
neskA(REN)GANANTZ

PLURALA: -enganantz

mutilENGANANTZ
semeENGANANTZ
neskENGANANTZ

GALDETZAILEAK:

No(ren)ganantz
Nortzu(en)ganantz

Zeinenganantz
Zeintzuenganantz
Zenbatenganantz

ERAKUSLEAK:

Honenganantz
Horrenganantz
Harenganantz

Hauenganantz
Horienganantz
Haienganantz

PERTSONA-IZENORDAINAK:

Ni(re)ganantz
Hi(re)ganantz
Harenganantz
Gu(re)ganantz
Zu(re)ganantz
Zuenganantz
Haienganantz

ESANGURA: Hartutako norabidea edo hartutako bidea adierazten du, baina helmuga zehaztu gabe, eta bizidunekin erabiltzen da.

Etorri honantz, niREGANANTZ, baina apurka-apurka.

Selektibitatea 2006

A.Ulermena

1.Erlaxazioa ona da gure gorputzeko nerbio sistemak apalago lan egiteko eta bizitzari oreka osasuntsua emateko.

2.Erlaxatzeko teknika asko daude. Batzuk psikologikoak dira (muscular progresiboa, pasiboa, bistaratzea…) eta, beste batzuk, berriz, fisikoak (yoga, taichi…). Beste teknika erraza bat begiak itxi eta gustuko oroitzapenak imajinatzea edo arnas ariketak egitea da.

3.Gehien gustatzen zaidana begiak ixtea eta oroitzapen atseginak imajinatzea da, teknika erraza eta eraginkorra delako.

4.Teknika baino garrantzisuagoa irmotasuna edukitzea da.

B.Gaia eta laburpena

1.Gaia:

Erlaxazioaren garrantzia eta erlaxatzeko teknika batzuen deskribapena.

2.Laburpena:

Erlaxazioa garrantzitsua da bizi orekatua eta osasuntsua edukitzeko. Erlaxatzeko teknika desberdinak daude: batzuk fisikoak dira eta beste batzuk, berriz, psikologikoak. Zenbait tekniketan begiak itxita edukita oroitzapen atseginak imajinatu behar dira, edota arnas ariketak egin. Baina teknika baino garrantzitsuagoa irmotasuna edukitzea da. Erlaxazioa antsietatea, beldurrak edo fobiak sendatzeko erabiltzen da.

C.Moldatu esaldiak

1.Erlaxazioa lantzeko teknika ugari daude. Esate baterako, pasiboa, muscular progresiboa, bistaratzea, yoga...

2.Erlaxazioak asko laguntzen du antsietate kasuetan. Beraz, asko erabiltzen da fobiak edo beldurrak lantzeko.

3.Estresak gaixotu egiten gaitu. Erlaxazioak, ordea, sendatu.

4.Non-nahi praktikatu dezakegu erlaxazioa. Jakina, horretarako erlaxazio teknikak ezagutu behar dira.

D.Idazlana

Gaur egungo bizimoduak estresa eta antsietatea eragiten dizkigu askotan. Horregatik, ahal dugunean erlaxatzen saiatu behar gara.
Nik begiak ixten ditut, musika lasaia jartzen dut eta etxeko sofan etzan egiten naiz, nire gustoko leku batean nagoela imajinatzen.
Ez dut guztietan leku berdinean pentsatzen, baina askotan ondorengo eszena imajinatzen dut: hondartza batean nago, hondartza ezezagun batean arean etzanda. Eguzki ederra dago zeruan, laino gutxi batzuez inguratuta, eta itsas haize gozoa sentitzen dut aurpegian. Ez du beroa egiten, ezta hotza ere: temperatura perfektua dago. Inguruan ez da ezer entzuten; ez animaliak, ez pertsonak. Beno, egia esanda, zerbait entzuten da: itsasoaren soinua, olatuak motel-motel kostaldera ailegatzen. Soinu zoragarria da hau, baina normalean ez gara olatuak entzutera gelditzen. Pixkanaka-pixkanaka itsasoaren maila igo egiten da eta ura oinak bustitzen sentitzen dudan unea ailegatzen da.
Eszena lasaigarri hau imajinatzen orduak eta orduak emango nituzke baina, zoritxarrez, betebehar ugari dauzkagu egunero eta ezin diogu erlaxazioari denbora nahikoa eman.

Taula

A	I	T
O	R

Selektibitatea 2002

A.Ulermena

1.-Erantzun galdera hauei:

a)Artikuluaren gaia demografía da, bizi-itxaropenaren igoera konkretuki

b)Ez, ezinezkoa da hilezkortasunera iristea

c)Eragin handia du etorkizuneko pentsioetan, osasun laguntzetan eta hainbat behar sozialetan.

d)Japonian dago bizi-itxaropen handiagoa. Izan ere, bertako emakumeek 85 urteko bizi-itxaropena daukate, munduko altuena.

e)Gizarte Segurantzak 83’9 urteko bizi-itxaropena emakumeentzako 2070n dauka aurreikusita.

2.-Gaia:

Bizi-itxaropenaren igoera eta honek dituen ondorioak.

Laburpena:

Jim Oeppen eta James Vaupel ikertzaileak Science aldizkarian demografiari buruzko artikulu bat argitaratu dute. Bertan adierazten dute gizakien bizi-itxaropena izugarri igo dela azken 160 urteetan: urteko 3 hilabete. Bizi-itxaropenaren muga ezezaguna da, baina progresioa horrela jarraitzea espero da. Bitartean, agintarien erabaki asko datu hauengatik baldintzatuta daude.

3.-Moldatu esaldiak:

a)Jim Oeppen eta James Vaupel ikertzaileek beren artikulua bizi-itxaropena mugara iristen ari al den galderarekin hasten dute.

b)Dirudienez, bizi-itxaropena ez da mugara hurblitzen ari.

c)Gaur egungo joera jarraitzen bada, Ameriketako Estatu Batuetako emakumeen itxaropena 92.5 eta 100.5 urteren artean egongo da 2070n.

B.Idazlana

Gaur egun gizakion bizi-itxaropena oso altua da orain dela zenbait hamarkadetakoarekin konparatzen badugu. Bizi kalitatea hobea da, medizinan aurrerapen asko egin dira, kontaminazioa jaisten saiatzen ari gara... Horiek dira bizi-itxaropenaren igoeraren kausa nagusiak, baina azter ditzagun ondorioak (batez ere negatiboak):

Hemendik urte batzuetara, 65 urtetik gorako populazioa izugarria izango da, gero eta handiagoa. Gainera, gero eta ume gutxiago jaiotzen dira, eta honek daukan ondorioa kezkagarria da. Gazte gutxiago egongo direnez, langile kopuruak ere behera egingo du eta Estatuak ezin izango du pertsona zaharren pentsioak ordaindu, diru nahikoa ez delako egongo.

Hala eta guztiz ere, egoera ez da berdina munduko leku guztietan. Lehen munduko herrialdeetan horrelakoa da ikuspegia, baina hirugarren munduko herrialdeetan gauzak oso desberdinak dira. Afrikan, adibidez, munduko populazioaren zati oso handia bizi da. Bertan, jaiotza tasa altua dago, baina jendearen bizi-itxaropena oso baxua da, lehen munduko herrialdeekin konparatzen badugu. Higiene eta medikamentu falta dute, eta leku askotan pobrezia eta gosea izugarria da.

Bideoa

Idazlana

Atzo gauean amets nahiko surrealista eduki nuen. Esnatu nintzenean ezin izan nuen guztia gogoratu, baina bai gehiengoa. Honelakoa zen:

Gela handi batean nengoen. Gelaren erdian mahai luze bat zegoen, eta hormetan koadro eta apaingarri ugari zeuden. Ni aulki batean eserita nengoen, mahaiaren inguruan. Bertatik altxatu eta aterantz abiatu nintzen, baina ezin izan nuen ireki, giltzez itxita zegoen eta. Orduan leiho batera hurbildu nintzen, eta handik kanpora begiratu nuen. Ikuspegia harrigarria zen. Zirudienenez, ni gaztelu batean nengoen, Erdi Arokoa beharbada. Gaztelua inguratzen hodei geruza izugarria zegoen; ezinezkoa zen lurzorua ikustea, baina argi zegoen altuera handia zegoela. Leihotik begiratzen nengoela ohiuka hasi nintzen, ea inguruan norbait bazegoen galdetuz, baina ez nuen erantzunik jaso. Momentu horretan uso bat ikusi nuen nire aurrean hegan egiten. Oso txori polita zen, zuri-zuria. Besoa luzatu nuen, usoa harrapatu nahian baina, atzamarrekin txoria ukitzea lortu nuenean, leihotik jausi egin nintzen. Hala ere, ez nintzen lurrera erori: hodeietan errebotatu egin nuen eta hegan hasi nintzen. Zoragarria zen! Zeruan zehar mugitzen hasi nintzen, beso eta hanka-eraginka. Uso zuria berriz ikusi egin nuen, eta haren atzetik abiatu nintzen. Txoriak oso azkar hegan egiten zuen, baina ni azkarragoa nintzen. Azkenean, animalia harrapatzea lortu nuen baina, hau egitean, zerutik lurrera erortzen hasi nintzen. Begiak itxi nituen, kolpea itxaroten.

Bat-batean, nire ohean esnatu egin nintzen.

Subprime hipotekak

Gaia

Zabor hipotekeen ondorioak mundu osoan.

Ideia nagusia

Gaur egungo krisi ekonomikoaren kausa nagusia subprime hipotekak dira; EEBBtan hasi eta mundo osora hedatu da krisia, eta merkatua krak egiteko arriskuan dago.

Laburpena

EEBBko bankuek orain dela bost bat urte hasi ziren subprime edo zabor hipotekak ematen. Haien bezeroak hipoteka ordaintzeko arazoak zituzten pertsonak ziren (adibidez, langabetuak), eta bankuek maileguak egiten zizkieten etxebizitzen prezioa bikoiztuko zela pentsatuz, sektorearen eta ekonomiaren indarra zela eta. Era berean, mundu osoko bankuek inbertitu egin zuten EEBBko bankuetan. Gaur egun, ekonomia oso ahul dago, etxebizitzen balioa ez da bikoiztu, likidezia falta dago merkatuan eta krisia mundu osora hedatu da globalizazioarengatik.

Argudio testua

Orain dela 20-25 urte gazteek laster uzten zuten gurasoen etxea, ezkontzeko eta familia bat sortzeko. Gaur egun, berriz, 35 urterekin “gazte” ugari dago gurasoekin bizitzen oraindik. Gai honetaz hitz egiteko etxetik kanpo bizitzearen alde onak eta txarrak aurkeztea da hoberena.

Gurasoekin etxean bizitzea nahiko erosoa da normalean. Hasteko, haiek janaria prestatzen dute , arropa garbitzen dute, erosketak egiten dituzte, eta abar. Laburbilduz, gurasoak etxeko lan guztiez arduratzen dira. Horretaz gain, gazteoi astero ordainsari bat ematen digute eta, gazteok ondo dakigunez, dirua izatea ezinbestekoa da adin honetan, aisialdian gastatu ahal izateko. Bestalde, gurasoak beti daude gutaz arduratzen. Adibidez, medikuarengana eramaten gaituzte gaixorik gaudenean.

Hala eta guztiz ere, gurasoen etxean bizi izateak alderdi txarrak ere baditu. Lehenengo eta behin, gazteok independentzia eta askatasuna behar dugu, eta gurasoekin etxean ezinezkoa da haiek izatea. Arau jakin batzuk daude etxean eta, horiek errespetatzen ez baditugu, gurasoek zigorrak ezartzen dizkigute.

Aurreko guztia laburbilduz eta alderdi onak eta txarrak aztertuz, zera esan daiteke: nahiz eta gurasoekin bizitzea nahiko erosoa den, independentzia izatea garrantzitsuagoa da. Baina, zoritzarrez, askotan gazteok gurasoekin bizitzera behartuta gaude, etxe bat erostea ezinezkoa egiten zaigulako. Espero dugu tendentzia hau laster aldatzea.